Narodowe Czytanie dzieł Jana Kochanowskiego

                                                                                Ja jeden niech wam służę, a za cześć poczytam

                                                                                     Sobie, że się dróg innych niż pospólstwo chwytam.

                                                                                Wy mię z ziemie wzwodzicie, wy mię wyłączacie

                                                                          Z liczby nieznacznej i nad obłoki wsadzacie.

                                                                                  fragment z „Muza”, Jan Kochanowski

Narodowe Czytanie to coroczna akcja wspólnego czytania, do której przyłączyć się mogą wszystkie chętne osoby, placówki edukacyjne i kulturalne oraz instytucje publiczne i społeczne w kraju i za granicą. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. KEN w Lublinie od kilkunastu lat bierze udział w tym wydarzeniu, aranżując miejsca i okoliczności do czytania wielkich dzieł polskiej literatury. 

Tegoroczna XIV edycja NC poświęcona jest twórczości Jana Kochanowskiego, uważanego za jednego z najwybitniejszych twórców literatury polskiej i ojca polskiego języka literackiego.

Jan Kochanowski był pierwszym poetą, który w pełni świadomie i z ogromnym powodzeniem tworzył wielką literaturę w języku narodowym, a nie po łacinie, która ówcześnie dominowała wśród wykształconych elit. Pokazał, że język polski może być językiem sztuki, filozofii i poważnej refleksji. Nie tylko pisał pięknie, ale też kształtował normy językowe, wpływał na rozwój słownictwa, stylu i rytmu. Dzięki niemu kolejne pokolenia mogły sięgać po język literacki, który miał już swoją strukturę i estetykę.

Choć Kochanowski żył w XVI wieku, to jego dzieła nadal poruszają problemy uniwersalne - bliskie współczesnemu człowiekowi. Autor pisał o miłości do rodziny, ojczyzny, bólu po stracie dziecka, przemijaniu, wartościach duchowych, ale też o codziennych radościach i wadach ludzkiej natury. Jego refleksje mają charakter ponadczasowy – każdy może się w nich odnaleźć niezależnie od epoki. Dla przykładu: pytanie o sens życia, śmierci czy cierpienia wciąż pozostaje aktualne. Dzięki temu jego twórczość nie traci na wartości.

Twórczość Kochanowskiego, charakteryzuje bogactwo gatunkowe i artystyczne, pisarz był mistrzem wielu gatunków. W jego dorobku literackim znajdziemy fraszki – krótkie, dowcipne utwory, które często miały charakter satyryczny lub refleksyjny, pieśni – inspirowane antykiem, głęboko filozoficzne i patriotyczne, często związane z ideą cnoty, umiaru, godności ludzkiej oraz treny – cykl poświęcony zmarłej córce Urszulce, stanowiący głęboką refleksję nad ludzkim cierpieniem, wiarą i zwątpieniem. Na uwagę zasługuje również „Odprawa posłów greckich” – pierwsza nowożytna tragedia polska, która podejmuje temat odpowiedzialności obywatelskiej i moralnej elit rządzących.

Takie zróżnicowanie form sprawia, że twórczość poety można odczytywać na wielu poziomach – zarówno jako literaturę piękną, jak i teksty filozoficzne czy społeczne. Kochanowski był człowiekiem renesansu – głęboko wierzył w wartość człowieka, rozumu, cnoty i dobra wspólnego. W swoich dziełach podkreślał znaczenie moralności, odpowiedzialności i miłości do ojczyzny.

W „Pieśni o spustoszeniu Podola” wzywał Polaków do walki w obronie kraju, apelował o jedność i odwagę. Uważał, że każdy obywatel ma obowiązek wobec swojej wspólnoty – to pogląd, który i dziś jest bardzo aktualny. W związku z powyższym, można napisać, iż bez Jana Kochanowskiego nie byłoby późniejszych wielkich twórców – Mickiewicza, Norwida, Słowackiego. To on stworzył fundament, na którym zbudowana została tożsamość polskiej literatury.

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. KEN w Lublinie uważa, że włączenie jego twórczości do Narodowego Czytania to hołd dla przeszłości i ważny krok w stronę przypomnienia młodszym  i starszym pokoleniom, kim jesteśmy jako naród i skąd wyrasta nasza kultura. Dlatego Jan Kochanowski zasługuje na to, by jego dzieła były czytane, omawiane i przeżywane – szczególnie podczas tak ważnego wydarzenia jak Narodowe Czytanie.

My jako nauczyciele bibliotekarze z dyrektorem Maciejem Sztorcem na czele, wspaniały dorobek literacki Jana Kochanowskiego przypomnieliśmy nagrywając okolicznościowy materiał filmowy. Dzieła mistrza w scenerii Ogrodu Saskiego w Lublinie, przeczytali dyrektor PBW Maciej Sztorc, oraz pracownicy Luiza Kawka, Julia Sośnicka, Piotr Wiechnik, Radosław Jarecki oraz Marcin Szostek. Na szczególną uwagę zasługuje spontaniczny występ studentki drugiego roku filologii polskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II – Sabiny Miazianayi.

Wyborem i opracowaniem tekstów zajęła się Edyta Tomaszek z Wydziału Udostępniania Zbiorów Zwartych i  Audiowizualnych, która była również koordynatorką wydarzenia. Za nagranie, montaż i ścieżkę dźwiękową naszej filmowej produkcji był odpowiedzialny Marcin Szostek (Wydz. Udostępniania Zbiorów Zwartych i Audiowizualnych) a sesję fotograficzną zrealizował Piotr Wiechnik z Wydz. Promocji i Wspomagania Edukacji.

Film „Renesansowy przepis na życie według Jana Kochanowskiego” z inscenizacją wybranych utworów tegorocznego Narodowego Czytania jest dostępny na stronie WWW Biblioteki oraz na bibliotecznym kanale YouTube i Facebooku.